یکی از مشخصه های فرهنگی شرق زاگرس مرکزی در هزاره سوم و دوره مفرغ قدیم گسترش زیستگاه های مربوط به فرهنگ یانیق در این ناحیه است. در بررسی میدانی 1387 در دشت های محدوده شرق زاگرس مرکزی واقع در حوضه الوند ما توانستیم بیش از 90 زیستگاه مربوط به دوره مفرغ قدیم را شناسائی نماییم. بر اساس تجزیه و تحلیل داده های بدست آمده از این بررسی در محیط نرم افزار GIS و با استفاده از روش های آماری رابطه بین موقعیت هر زیستگاه با عوامل محیطی مورد ارزیابی قرار گرفتند. بر این اساس طراحی مدلی توانستیم برخی از زمینه های ایجاد استقرارها دوره مفرغ قدیم منطقه و همچنین رابطه بین زیستگاه ها را با راه های باستانی بین فلات ایران و بین النهرین که در هزاره سوم ق.م از این منطقه عبور می کرده است را بیان نماییم. به کارگیری نرم افزار GIS به ما این امکان را داد تا علل بسیاری از جابجائی های استقراری دوره مفرغ قدیم را بر اساس مدارک باستان روشن نموده و بدین ترتیب الگوهای استقراری آنها را تشریح نماییم. بعنوان نتیجه این تحقیق می توان نوعی سیستم شبه کوچروی و کشاورزی دیم را در مقیاس محدودی به عنوان سیستم اقتصادی مردمان مفرغ قدیم این منطقه پیشنهاد نمود.

محوطه های حاشیه بیابان به عنوان یک گونه از استقرارهای عصر مفرغ، به واسطه شرایط زیستی متفاوت و نامساعد، از سایر محوطه ها ایجاد شده اند. تاکنون یک مطالعه مقایسه ای راجع به چگونگی و علل تشکیل، رشد و افول این نوع از استقرارها انجام نشده است. باوجود این تفاوت های محیطی، تحلیل ها و تفاسیر راجع به تشکیل، پیشرفت و سقوط همه محوطه های عصر مفرغ با یک معیار و سنجش یکسانی ارزیابی می شوند، اما محوطه های حاشیه بیابانی عمدتا دارای شرایط سخت زیست محیطی و فاقد بسیاری از فاکتورهای پایدار بوم شناختی، برای یک اسکان پایدار هستند. حوزه بیابانی مورد مطالعه بین دره رود سند و ایران قرار گرفته است. اهداف اصلی پژوهش، شامل درک شیوه معیشت و گاهنگاری تطبیقی این مناطق بود که در طی آن درک مناسبی از روند شکل گیری، پیشرفت و فروپاشی محوطه های حاشیه بیابان و الگوهای معیشتی در موقعیت بیابانی میسر گشت. روش پژوهش برمبنای روش تحلیلی-توصیفی صورت گرفته است. پرسش های پژوهش عبارتنداز: 1-گاهنگاری تطبیقی ظهور، پیشرفت و فروپاشی محوطه های عصر مفرغ حاشیه بیابان چگونه بوده است؟ 2-شیوه های معیشتی محوطه های عصر مفرغ حاشیه بیابان چگونه بوده است؟ و چه عواملی در شکل گیری و پیشرفت محوطه های عصر مفرغ حاشیه بیابان موثر بوده اند؟ شواهد به دست آمده، نشان می دهد که ظهور محوطه های عصر مفرغ در این مناطق در اواخر هزاره چهارم پیش ازمیلاد، توسعه آن ها در اواسط هزاره سوم پیش ازمیلاد و افول آن ها در اواخر هزاره سوم و اوایل هزاره دوم پیش ازمیلاد بوده است. علاوه بر آن، شیوه معیشتی این محوطه ها در ابتدا مبتنی بر منابع کشاورزی و دامداری و سپس در مرحله توسعه، عمدتا برمبنای دسترسی به منابع معدنی، راه های تجاری و فعالیت های صنعتی بوده است. نتایج گویای ساختار متفاوت معیشتی و اقتصادی جوامع حاشیه بیابان به نسبت سایر محوطه های عصر مفرغ است.

سفال یکی از شواهد فرهنگی است که تحولات آن در اعصار مختلف از شاخص های مهم باستان شناختی به شمار می رود. سفال را می توان از منظر های مختلفی مورد بررسی قرار داد ویژگی های ظاهری نظیر فرم، شکل، رنگ، تزیینات از یک سو و تکنولوژی تولید سفال از سوی دیگر با گذر زمان متحول شده است. در این پژوهش با مطالعه تکنولوژیکی سفال های به دست آمده از کاوش سال 1387 تپه سگزآباد دشت قزوین که یکی از محدود مناطق استقراری کاوش شده در فلات مرکزی ایران است، چگونگی دوره گذر از عصر مفرغ به عصرآهن مورد بررسی قرارگرفته است. در این بررسی برای تعیین ترکیب شیمیایی سفال ها، تجزیه عنصری یک مجموعه سفال که شامل سفال های شاخص هر دوره است با استفاده از روش آنالیز عنصری ICP و مقایسه آماری داده های حاصل از اندازه گیری 40 عنصر که شامل عناصر اصلی، عناصر جزیی و عناصر کمیاب است میزان همبستگی یا عدم همبستگی این سفال ها تعیین گردید. مقایسه نتایج به دست آمده از تحلیل سفال ها نشان می دهد که کلیه سفال ها تولید محلی بوده و از خاک همان منطقه در اعصار مختلف برای ساخت سفال استفاده شده است و به نظر می رسد که گذار از تولید سفال های عصر مفرغ و آهن ناشی از تغییرات تکنولوژیکی است تا تولید سفالی با ترکیبات خاک جدید و می توان اذعان داشت تکنولوژی سفال گری در این دو دوره از سازماندهی خاصی برخوردار بوده و از تولید خانگی فراتر رفته است.

Excavations in Tepe Barveh were conducted with the aim to shed further light on the period of painted Bronze Age wares and to refine the existing chronology for the Lesser Zab Basin in the first half of the 3rd millennium BC. Thanks to its location in the upper valley of the Lesser Zab, the Barveh region served as a natural pathway for interaction between the Zagros foothills zones with the Rania and Peshdar Plain in Sulaimaniyah province in Iraqi Kurdistan, and the southern basin of Lake Urmia. By its overlapping Bronze Age sequence, the site offers a strong potential to fill the existing gap of information for the Early Bronze Age occupation in northwestern Iran. A foremost purpose of this paper is to situate Barveh within northwestern Iran, and to explore intra- and inter-regional interactions. The stratified occurrence of Painted Orange Ware (POW) is helpful to establish a sequence for the region and to fill the existing lacuna. EBA sites in northwestern Iran beyond the Kura Araxes zone remain understudied, and few sites offer deposits of considerable depth. The Early Bronze Age is generally associated with the burnished black pottery, while the orange pottery, a coeval and equally important cultural hallmark, has attracted less attention and remains a little known tradition. Hence, in light of the material culture excavated at Barveh, this paper seeks to gain an insight into the ways in which Tepe Barveh interacted with other regions dominated by the orange pottery culture. The ca. 8-meter deep EBA deposit at Barveh built up over c. 300 years and represents this period of POW in an uninterrupted sequence, attesting to cultural continuity over an extended period of time. The culture shows parallels with EBA sites in the southern Urmia Lake Basin and in the Rania and Peshdar plains in Iraqi Kurdistan

نیمه نخست هزاره سوم ق.م. یکی از دوره های مهم باستان شناسی حوزه جغرافیایی زاگرس مرکزی است که علیرغم کمبود و پراکندگی مدارک باسـتان شـناختی ( به ویژه در منطقه لرسـتان مرکزی)، تغییر و تحولات فرهـنگی عمیقی در این دوره به وقوع می پیوندد و به نظر می رسد که همین تغییر و تحولات، در نهایت زمینه ساز شکل گیری فرهنگ گودین III) گیان (II- IV می گردد. در این تحقیق گونه ای نادر از سفال های متعلق به نیمه اول هزاره سوم ق.م. را مورد مطالعه قرار داده ایم که از دره ها و مناطق جنوبی حوزه زاگرس مرکزی به دست آمده است. این نوع سفال که به نظر می رسد غالبا در بافت های تدفینی یافت می گردد؛ گونه ای از سفال های متعلق به نیمه دوم دوره آغاز عیلامی (شوش (IIIB-c است و پراکندگی آن در دامنه های جنوبی ارتفاعات زاگرس، حاکی از نفوذ فرهنگ آغاز عیلامی در ربع دوم نیمه اول هزاره سوم ق.م. در این حوزه است. از سوی دیگر مطالعات سبک شناسی این نوع سفال، حاکی از تاثیرات عمیق سنت سفالگری فرهنگ آغاز عیلامی در شکل گیری سنت سفالگری فرهنگ گودین III است.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید. لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

کشف اتفاقی گورستان پیش ازتاریخی کشیک در شهرستان نیکشهر استان سیستان و بلوچستان منجر به شناسایی آثار قابل توجه بسیاری ازجمله فلزات، سفال هایی گوناگون و غیره گردید. در همین راستا مطالعه ی حاضر برروی خمره ی منسوب به چرخه ی زندگی و تعداد 9 قطعه ی دیگر از سفال های به دست آمده که از این گورستان کشف شدند، صورت گرفته است. به همین منظور نمونه ها با استفاده از روش های آنالیزی و آزمایشگاهی میان رشته ای همانند پتروگرافی مقاطع نازک و آنالیز پراش پرتوایکس به روش پودری آزمایش گردید، تا به پرسش هایی از قبیل: چگونگی فن ساخت (؟ ) تفاوت ها و شباهت های ساختاری (؟ ) و همچنین نوع کانی های تشکیل دهنده ی سفال ها (؟ ) برای به دست آمدن منشا کانسارهای آن ها پرداخته شود؛ ازاین رو با توجه به یکسان بودن عناصر کانی های موجود در خاک منطقه، نتایج حاصل از روش های فوق نشان دهنده ی استفاده از خاک هایی با منشا آبرفتی و منطقه ای رودخانه ی کشیک برای تمام سفال ها دارد که حاکی از منشا محلی و بومی سفال های بررسی شده در این منطقه است؛ هم چنین در ساخت سفال ها هیچ گونه تنوعی از کانی ها مشاهده نمی شود و تمام آن ها از خصو صیات کانی شناسی و فناوری همسانی پیروی می کنند. فن ساخت چرخ ساز سفال ها باتوجه به هم سویی یکسان حفره ها در مقاطع عرضی مشهود است. حضور کانی های کلسیت در سفال های 4، 5 و 10 نشان دهنده ی دمایی تاحدود 850 درجه ی سانتی گراد است که برای سایر سفال ها دما فراتر از آن پیشنهاد می گردد. درنهایت باتوجه به آنالیزهای صورت گرفته تشابه تمام نمونه ها را چه از لحاظ مواد مورد استفاده در ساخت و چه تکنیک و نحوه ی ساخت را یکسان معرفی می نمایند.